GENELGE 2011/8

İÇİNDEKİLER

GİRİİ ....................................................................................................................................... 1

BİRİNCİ KISIM

GENEL ESASLAR

BİRİNCİ BÖLÜM

Teftişin Planlanması, Teftiş Programlarının Hazırlanması, Verilmesi ve Değerlendirilmesindeki Usul ve Esaslar ........................................................................................... 3

1. Genel Çalışma Planı ....................................................................................................... 3

2. Programlı Teftişlerin Hazırlanması ................................................................................ 4

3. İnceleme Teftiş Programlarının Hazırlanması ................................................................ 5

4. Programların Verilmesi .................................................................................................. 6

5. Genel Değerlendirme ...................................................................................................... 7

İKİNCİ BÖLÜM

Teftiş Türleri ve İş Teftişinde Uyulması Gereken Usul ve Esaslar ............................................... 8

1. Teftiş Türleri ................................................................................................................... 8

2. Teftişe Başlamada Uyulacak Esaslar .............................................................................. 8

3. Diğer Hususlar .............................................................................................................. 10

4. Teftiş Sırasında Uyulacak Esaslar ................................................................................ 10

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

İfade Alımında Uyulacak Usul ve Esaslar ...................................................................................... 12

1. Genel Esaslar ................................................................................................................ 12

2. Engellilerin İfadesinin Alınması ................................................................................... 13

3. Yabancı Uyrukluların İfadesinin Alınması .................................................................. 13

4. Okuma - Yazma Bilmeyenler ile İmza Atamayanların İfadesinin Alınması ............... 13

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Tutanak Düzenleme Esasları ............................................................................................................ 14

1. Genel Esaslar ................................................................................................................ 14

2. İşin Yürütümü Yönünden ............................................................................................. 15

3. İş Sağlığı ve Güvenliği Yönünden ............................................................................... 15

BEİİNCİ BÖLÜM

Rapor Düzenleme Usul ve Esasları.................................................................................................. 16

ALTINCI BÖLÜM

Rapor Tamamlandıktan Sonra Yapılacak İşlemler ..................................................................... 17

1. Raporların İncelenmesi ................................................................................................. 17

2. Raporların Uygulamaya Konulması ............................................................................. 17 ii

İKİNCİ KISIM

İŞİN YÜRÜTÜMÜ

BİRİNCİ BÖLÜM

Teftişlerde İncelenmesi ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar .................................................. 18

1. Genel Esaslar. ............................................................................................................... 18

2. Teftiş Programı, Konu ve Kapsam Uyarınca İncelenmesi ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar.......... ....................................................................... 19

İKİNCİ BÖLÜM

Rapor Düzenlenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar ..................................................................... 30

1. Genel Teftiş Raporu ..................................................................................................... 30

2. Kontrol Raporu ............................................................................................................. 31

3. İnceleme Raporu ........................................................................................................... 32

ÜÇÜNCÜ KISIM

İİ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Genel İlkeler ...................................................................................................................................... 33

İKİNCİ BÖLÜM

Teftişlerde İncelenmesi ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar .................................................. 34

1. Genel Esaslar. ............................................................................................................... 34

2. Teftiş Programı, Konu ve Kapsam Uyarınca İncelenmesi ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar ................................................................................... 35

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Rapor Türleri ve Düzenlenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar .................................................. 41

1. Genel Teftiş Raporu ..................................................................................................... 41

2. Kontrol Raporu ............................................................................................................. 42

3. İnceleme Raporu ........................................................................................................... 43

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Diğer Hususlar .................................................................................................................................. 47

DÖRDÜNCÜ KISIM

AYLIK ÇALIİMA VE HAKEDİİ CETVELİ

1. Genel Hususlar ............................................................................................................. 48

2. Görev Durumu Bilgileri ............................................................................................... 48

3. Hakediş Belgeleri ve Tasnifi ........................................................................................ 48

4. Hakediş Belgelerinin İncelenmesi ................................................................................ 49

EKLER1

GİRİİ

İş teftişi, çalışma hayatı ile ilgili mevzuatın uygulanmasının devlet tarafından denetlenmesi, teftişi ve izlenmesine verilen genel isimdir.

İş teftişinin ana amacı çalışanları korumak, çalışma hayatı ile ilgili mevzuatın uygulanıp uygulanmadığını izlemek ve denetlemektir.

İş teftiş birimleri, gerek iş sağlığı ve güvenliği alanında, gerekse işin yürütümü alanında çalışma koşullarının işçiler açısından iyileştirilmesi konularında sosyal taraflar arasında köprü vazifesi görerek çalışma barışına katkıda bulunmaktadır.

Anayasa‟nın 49 uncu ve ilgili diğer maddeleri ile Devlet, çalışanların hayat seviyelerini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam oluşturmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri almakla yükümlü kılınmıştır. Bu yükümlülük Devlet‟in çalışma hayatına müdahalesini gerekli kılmaktadır.

Anayasa kapsamında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına 3146 sayılı Yasayla verilen görevlerin temel olarak denetimle ilgili kısımları 5690 Sayılı Kanunla onanan Sanayi ve Ticarette İş Teftişi hakkındaki 81 Sayılı ILO Sözleşmesi gereğince, Bakanlık İş Teftiş Kurulu Başkanlığına verilmiştir. Ayrıca, 4857 sayılı İş Kanununun "Çalışma Hayatının Denetimi ve Teftişi" başlıklı Yedinci Bölümünün 91 - 97 nci maddeleri kapsamında bu görevin "Devlet çalışma hayatı ile ilgili mevzuatın uygulanmasını izler, denetler ve teftiş eder. Bu ödev Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı ihtiyaca yetecek sayı ve özellikte teftiş ve denetlemeye yetkili iş müfettişlerince yapılır." hükmü uyarınca iş müfettişlerince yerine getirileceği belirlenmiştir.

Bu görevin yerine getirilmesinde uyulacak usul ve esasları belirlemek üzere bu Rehber hazırlanmıştır.

Bununla birlikte, İş Teftiş Kurulunun güvenilirliği, kaçınılmaz olarak iş müfettişlerinin görevlerini ifa ederkenki tutum, davranış ve güvenilirlikleri ile doğrudan ilişkilidir. İş Teftiş Kurulunun güçlü bir kurumsal kültürünün var olması için iş müfettişlerinin etik standartlarının oluşturulması ve bu mesleki etik standartlara uyulmasının sağlanması hayati önem taşımaktadır.

İş müfettişlerinin görevlerinin çalışma yaşamında barışı ve adaleti sağlamak olduğu düşünüldüğünde, iş müfettişlerinin görevlerini ifa ederken bu bölümde belirtilen standartlar ile başta İş Kanunu, İş Teftişi Tüzüğü ve İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği olmak üzere diğer hukuki metinler ile sınırları çizilmiş olan iş müfettişlerinin görev ve sorumluluklarını içselleştirmesi ve müfettişlik kimliğinin vazgeçilmez birer unsuru haline getirmesi gerekmektedir.

Buna göre; iş müfettişlerinin bu rehberde hukuki sınırları çizilen görevlerini ifa ederken uymaları gereken temel etik ilkeler aşağıda sıralanmıştır.

1. Tarafsızlık, Bağımsızlık ve Hukukun Üstünlüğü İlkesine Bağlılık

İş müfettişleri görevlerini ifa ederken tarafsız davranır. Görevlerini herhangi bir baskı, etkileme ve yönlendirme olmaksızın yerine getirir. Siyasi, idari, ekonomik, sosyal ve kültürel etkilerden kaçınır. Teftiş sürecinde taraflarca ileri sürülen bilgi, belge ve görüşleri alır, elde ettiği bilgi, belge ve diğer delilleri adil, tarafsız ve nesnel bir şekilde değerlendirir. Mesleğini yerine getirirken "hukukun üstünlüğü" ilkesine bağlı kalır. Teftişin her sürecinde, somut deliller ve hukuki düzenlemeleri esas alır. Yetkilerini yasal sınırlar dâhilinde sonuna kadar ve gereğince kullanır.

2. Doğruluk, Dürüstlük ve Sorumluluk Duygusu

İş müfettişleri görevlerini ifa ederken, doğruluk, dürüstlük ve sorumluluk duyguları ile hareket eder. Kendisini mali, sosyal ve diğer bakımlardan üçüncü kişilere bağımlı kılacak 2

hiçbir ilişkiye girmez. Görevinin saygınlığını ve güvenilirliğini zedeleyen görüntü, tavır ve davranıştan kaçınır. Görevi ile ilgili hiçbir menfaat sağlamaz.

3. Eşitlik

İş müfettişleri görevlerini ifa ederken kanun önünde eşitlik ilkesine göre hareket eder. Dil, din, ırk, cinsiyet, sosyal sınıf, tabiiyet, yaş, evlilik, engellilik, sosyal ve ekonomik durum, siyasi düşünce ve benzeri nedenlere dayanan farklılıkları gözetmeksizin görevini yerine getirir. Herhangi bir kişiye, zümreye ya da kuruma karşı önyargılı hareket etmez, kayırıcı veya dışlayıcı faaliyette bulunmaz.

4. Gizlilik

İş müfettişleri görevi nedeniyle vakıf olduğu mesleki sırların dışarıya sızmaması için her türlü tedbiri alır. İhbar ve şikâyetlerin değerlendirilmesinde ve paylaşımında, şikâyetçinin ve ihbarcının güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde hareket eder.

5. Mesleki Yetkinlik ve Mesleki Gelişime Önem Verme

İş müfettişleri, görevleriyle ilgili tüm hukuki düzenlemeleri ve yenilikleri eksiksiz olarak takip eder. Kariyerinin tüm evrelerinde üstün sorumluluk bilinciyle hareket ederek, mesleki bilgi ve becerilerini sürekli daha üst seviyeye çıkarmaya çabalar.

6. Nezaket ve Saygı

İş müfettişleri, başta meslektaşları olmak üzere, diğer kamu personeline, işçi, işveren ve diğer üçüncü şahıslara karşı nazik, ölçülü ve saygılı davranır. Mesleki saygınlığın gereklerini yerine getirir. Görevlerini fiilen ifa etmedikleri zamanlarda dahi, İş Teftiş Kurulunun mensubu olduğunu dikkate alarak, mesleki saygınlığı zedeleyecek her türlü davranıştan kaçınır. 3

BİRİNCİ KISIM

GENEL ESASLAR

BİRİNCİ BÖLÜM

Teftişin Planlanması, Teftiş Programlarının Hazırlanması, Verilmesi ve Değerlendirilmesindeki Usul ve Esaslar

1. Genel Çalışma Planı

1.1.Genel Çalışma Planı, geçmiş yıl/yıllara ait istatistikî veriler, ulusal politikalar ve ihtiyaçlar göz önünde bulundurularak çalışma hayatının riskleri ve öncelikleri ile Kurul Başkanlığının kaynakları dikkate alınmak suretiyle yıllık olarak hazırlanır (Ek-1).

1.2.Genel Çalışma Planı, "programlı teftişler" ve "incelemelerden oluşan program dışı teftişler" olmak üzere iki temel bölümden oluşur.

Programlı teftişler, çalışma hayatındaki sorunların değerlendirilmesi ve önceliklendirilmesi sonucu belirlenen alanlarda veya sektörlerde yahut özel bir risk grubu hedeflenerek belirlenen işyerlerinde çalışma hayatı ile ilgili mevzuat hükümlerinin tamamının veya bir kısmının uygulamalarının denetlenmesi amacıyla ve hedefler koyularak gerçekleştirilen teftişlerdir. İncelemelerden oluşan program dışı teftişler ise programlı teftişler dışında kalan ve ihbar, şikâyet, işletme belgesi vb. talepler üzerine veya Kurul Başkanlığına intikal ettirilen evraklardan teftiş hizmetiyle bağdaşır nitelikte olanların teftiş programına alınması sonucu gerçekleştirilen teftişlerdir.

1.3.Genel Çalışma Planının "programlı teftiş" ağırlıklı olarak hazırlanması esastır. İu kadar ki, yılın hiçbir döneminde programlı teftiş sayısının toplam teftiş sayısına oranı yüzde seksen beşten az olamaz.

1.4.Programlı teftişler Genel Çalışma Planında "Yıllık Teftiş Programları" başlığı altında yer alır.

1.5.Kurul Başkanlığı her yılın Haziran ayında, bir sonraki yılın teftiş faaliyetlerine esas olmak üzere önceliklerini belirler. Grup başkanlıkları, bu öncelikler ve gerek görmeleri halinde kendi değerlendirmeleri doğrultusunda önemli buldukları başka hususları da dikkate almak suretiyle Yıllık Teftiş Programlarına ilişkin tekliflerini hazırlar.

1.6.Grup başkanlıkları her yılın Eylül ayının 15‟ine kadar Yıllık Teftiş Programlarına ilişkin tekliflerini Kurul Başkanlığına sunar. Yıllık Teftiş Programlarına ilişkin tekliflerde yıllık teftiş faaliyetleri; teftişin adı, konusu, gerekçesi, amacı, hedefleri, kapsamı, yöntemi, faaliyetleri ve sonuçları ile iş kollarına ve meslek kodlarına göre belirlenen, işyerlerinin unvanı, sicil numarası ve adresini içeren bilgiler belirtilmek suretiyle hazırlanır (Ek-2). Bu teklifler, grup başkanlıklarınca gerçekleştirilen teftiş sonuçlarının değerlendirilmesi ve grup başkanlıklarının görev alanlarındaki risklerin vb. hususların dikkate alınması veya Kurul Başkanlığınca gerekli görülen konularda yapılacak hazırlıklar sonucu oluşturulur. Yapı işlerinin yürütüldüğü işyerlerinde ise planlanan teftiş programlarında unvan ve sicil numaraları uygulama esnasında belirlenir.

1.7.Kurul Başkanlığınca gerekli görülmesi halinde her yılın Ekim ayı içerisinde, çalışma mevzuatı bakımından sorun yaşanan alanların tespiti, çözüm önerileri ve bir sonraki yılın denetim öncelikleri konularında sosyal taraflarla istişari toplantı yapılabilir.

1.8.Kurul Başkanlığı her yılın Kasım ayının ilk haftasında, Yıllık Teftiş Programlarının hazırlanması sürecinde gerçekleştirilen faaliyetlerin değerlendirilmesi amacıyla grup başkanlarını toplantıya davet eder. Toplantıda; çalışma hayatı ile ilgili ulusal politikalar ve hedefler dikkate alınarak, sunulan teklifler ile sosyal taraflarla yapılan istişari toplantı sonuçları değerlendirilir ve tekliflerden hangilerinin uygulamaya konulacağı kararlaştırılır. 4

1.9.Toplantıda alınan kararlar doğrultusunda; grup başkanlıkları Yıllık Teftiş Programlarına son hallerini vererek en geç Aralık ayının ilk haftası içerisinde Kurul Başkanlığına gönderir.

1.10.Kurul Başkanlığı her yılın Aralık ayında, inceleme teftiş programlarının hazırlanması ile ilgili esasları da belirler.

1.11.Grup başkanlıkları tarafından Kurul Başkanlığına gönderilen Yıllık Teftiş Programları ile incelemelere esas verilerden oluşacak Genel Çalışma Planı, Aralık ayının 15‟ine kadar, Kurul Başkanlığınca Bakan onayına sunulur.

2. Programlı Teftişlerin Hazırlanması

Programlı teftişlerin hazırlanması ve teklifi aşamasında aşağıdaki esaslar dikkate alınır:

2.1.Tekliflerin hazırlanması

Teklifler, mevzuata aykırılığın yaygın olduğu veya mevcut verilere göre olabileceği düşünülen iş kolu veya meslek dalları ile çalışma yaşamının önem arz eden hususlarına öncelik verilmek suretiyle Kurul Başkanlığının her yıl belirlediği ilkeler çerçevesinde yapılır (Ek-3).

Hazırlanacak teklifte;

2.1.1.Teklifin adı, işkolu, meslek kodu, alan, sektör, tanımlanan risk grubu yazılır.

2.1.2.Gerekçe:

a) Sorunun ne olduğu, nasıl tespit edildiği, hangi verilere dayandırıldığı,

b) Belirlenen riskler,

c) Risklerin işçi ve işveren üzerindeki etkileri,

d) Yürütülecek teftiş faaliyetinin etkinliğinin ölçülmesi için kriterler,

e) Mevcut ve muhtemel mevzuat ihlalleri,

f) Faaliyetin hedefine ulaşmasını olumsuz etkileyebilecek dâhili ve/veya harici unsurlar,

g) Diğer hususlar,

ayrıntılı olarak belirtilir.

2.1.3.Amaç

a) Teklifin genel anlamda hangi politikaya ve/veya önceliğe hizmet ettiği,

b) Teftiş konusu hakkında genel açıklamalar,

c) Seçilen konuda yapılacak denetimlerle, uygulama alanındaki işyerlerinde çalışma şart ve ortamının mevzuata uygun hale getirilmesi,

belirtilir.

2.1.4.Hedefler

a) Gerekçede belirtilen veriler ve diğer bilgiler ışığında teftişlerle hedeflenen somut sonuçlara,

b) İlgili mevzuatının uygulanması konusunda sosyal tarafların bilgilendirilmesine,

yer verilir.

2.1.5.Uygulama Alanı

Uygulama alanı ülke geneli, belli il veya iller yahut belli bir alanı kapsayacak şekilde belirtilir.

2.1.6.İşyeri Sayısı

Teftiş kapsamına alınacak işyeri sayıları belirtilir, teftişe alınacak işyerlerinin listesi teklife eklenir.

2.1.7.Uygulama Süresi

Süreler faaliyetlerin kapsamı ile orantılı olarak belirlenir.

Tekliflerin süresi en çok bir yıldır ve uygulanmaya başlandığı yıl içinde tamamlanması esastır. 5

Seçilen teklifin uygulama süresinin belirlenmesinde;

a) Ön hazırlık süresine,

b) Teftişin başlama ve bitiş tarihlerine,

c) Teftiş ve rapor yazımına ayrılan süreye,

d) Genel değerlendirme raporuna ayrılan süreye,

yer verilir.

2.1.8.Diğer hususlar

Teklif içerisinde;

a) Uygulayıcı ekipteki müfettiş sayısı,

b) Kullanılacak araç - gereç ve kaynaklar,

c) İşbirliği yapılacak kurum ve kuruluşlar,

d) Müfettişlerin bilgilendirilmesi ve yöntem tayini,

e) Sosyal tarafların bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi faaliyetleri,

f) Yapılacak diğer çalışmalar,

ile ilgili detaylı bilgiler yer alır.

2.2.Teftiş programlarının, işin yürütümü ile iş sağlığı ve güvenliği yönünden ayrı ayrı olmak üzere yıllık olarak hazırlanması, aynı işyerinde her iki teftiş de yapılacaksa, ikisinin aynı zamanda yapılması esastır.

2.3.Hazırlanan tekliflerin Kurul Başkanlığının her yılın Kasım ayının ilk haftasında yapacağı grup başkanları toplantısında onaylanması halinde, söz konusu teklifler "Yıllık Teftiş Programı"nı oluşturur.

3. İnceleme Teftiş Programlarının Hazırlanması

3.1.Denetimlerin programlı teftiş şeklinde yapılması esastır. Bununla beraber iş sağlığı ve güvenliği ile işin yürütümü yönünden yapılan bildirim, ihbar ve şikâyetler inceleme teftiş programına alınabilir.

3.2.İnceleme teftiş programlarının hazırlanmasında; işkolu tespiti, iş sağlığı ve güvenliği yönünden işletme belgesi taleplerinin teftiş programına alınması zorunludur. Bunun dışında; kitle iletişim araçlarına yansıyan veya kamuoyunun dikkatini çeken olay yahut uyuşmazlıklarla ilgili Kurul Başkanlığı veya grup başkanlıkları tarafından inceleme teftiş programı hazırlanabilir.

3.3.İşin yürütümü yönünden; işkolu tespiti dışında kalan ve iş ilişkisinin devam ettiği anlaşılan diğer inceleme talepleri ise aşağıdaki öncelikler dikkate alınarak inceleme teftiş programına alınır:

a) Aynı işyeri ile ilgili şikâyet dilekçesinde birden fazla işçinin talebinin bulunması,

b) Aynı işyeri ile ilgili birden fazla şikâyet veya ihbar dilekçesinin bulunması,

hallerinde dilekçeler inceleme teftiş programına alınır. İikâyet dilekçesini alan birim, dilekçe alınırken ilgiliye şikâyet dilekçelerinin hangi kriterlere göre inceleneceğine dair bilgi verir. İikâyet dilekçesinin bir yıl içerisinde inceleme programına alınmaması halinde, durum dilekçe sahibine gerekçesiyle birlikte bildirilir.

3.4.4817 sayılı Kanunun kapsamına giren konular, kamu kurum ve kuruluşlarından gelen ve iş teftişi ile bağdaşır nitelikte olan talep veya ihbarlar inceleme programına alınabilir.

3.5.İş sağlığı ve güvenliği yönünden; işletme belgesi dışında kalan inceleme evraklarından Genel Çalışma Planı ve ilkelerine göre gerekli görülen iş kazası veya meslek hastalıkları ile yapılan ihbar ve şikâyetlerden grup başkanlıklarınca teftiş programına alınması uygun görülenler inceleme programına alınır.

3.6.İnceleme sonucu, işyerinin inceleme konusu veya diğer mevzuat hükümlerinin uygulanmasının teftişi için belli bir süre sonra tekrar teftiş programına alınmasının uygun bulunması durumunda, teftiş inceleme türünde yapılır. 6

3.7.İikâyet dilekçelerinden 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanuna uygun olmayanlar teftiş programına alınmaz. Teftiş programına alınmayan dilekçeler, gönderen kurum veya kişilere gerekçeli olarak iade edilir. Ancak Başbakanlığın 2004/12 sayılı Genelgesi doğrultusunda ihbar kabul edilen dilekçeler teftiş programına alınabilir.

Bakanlığımız ilgili birimlerince ve kolluk güçlerince 4817 sayılı Kanun ile ilgili yapılan ihbar ve şikâyet öncelikle grup başkanlıklarında değerlendirmeye tabi tutulur. Yapılan değerlendirmede; ihbar ve şikâyetlerin 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanuna uygun olmaması, ihbar ve şikayetlerde ihbarcının kimlik bilgilerinin bulunmaması, şikâyete konu işverenliğin unvan ve adres bilgilerinin bulunmaması, izinsiz yabancı çalışma ve çalıştırmanın 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 20 nci maddesine göre soruşturma zaman aşımına uğramış olması durumlarında bu tür ihbar ve şikayetler teftiş programına alınmaz, ihbar ve şikâyette bulunan ilgili birimlere gerekçesi belirtilerek grup başkanlığınca iade edilir.

3.8. Bakanlığımız ilgili birimlerine intikal eden şikâyet dilekçelerinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa muhalefet hali de belirtilmiş ise dilekçenin bir sureti, dilekçeyi alan birim tarafından, gereği yapılmak üzere sosyal güvenlik il veya merkez müdürlüklerine gönderilir.

3.9.İikâyet dilekçelerinde sadece 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa muhalefet hali belirtilmiş ise, bu dilekçeler sosyal güvenlik il veya merkez müdürlüklerine gönderilir.

4. Programların Verilmesi

4.1.Grup başkanlıklarında hazırlanan tüm görevlendirmeler, görev yazılarının verilmesinden en az 5 (beş) gün önce yazı ile Kurul Başkanlığına bildirilir (Ek-4). Yıllık izin, sağlık izni vb. nedenlerle görevlendirilmeyenlerin durumu ayrıca belirtilir.

4.2.İş müfettişlerine verilecek görevlerin belirlenmesinde aşağıdaki hususlar esas alınır:

a) İşin nitelik ve niceliği,

b) İmkânlar ölçüsünde, iş müfettişinin iş müfettiş yardımcılığından itibaren meslekte geçen kıdemi, formasyonu ve uzmanlık alanı,

c) Görevin tamamlanabileceği süre,

d) Mevsim şartları,

e) Gidilecek il, ilçe ve işyerlerinin müfettişin devamlı çalışma merkezine uzaklığı, ulaşım

vb. unsurlar.

4.3.İş müfettişinin aynı il ve ilçelerde sıklıkla görev yapmamasına özen gösterilir.

4.4.İş müfettişlerinin heyet halinde görevlendirilmeleri esastır. Heyete kıdemli müfettiş başkanlık eder, bu husus görevlendirme yazılarında belirtilir.

4.5.İş müfettişlerine teftiş görevi, Bakan, Kurul Başkanı veya grup başkanı tarafından verilir.

4.6.Bakan tarafından onaylanan teftiş programları, işin yürütümü ile iş sağlığı ve güvenliği yönünden hazırlanarak, uygulanmak üzere müfettişlere verilir.

4.7.Müfettişlere verilecek teftiş programları Kurul Başkanlığınca onaylandıktan sonra iki suret olarak düzenlenir. Bir sureti müfettişlere verilir, diğer suret grup başkanlığında bulunan görev dosyasında saklanır.

4.8.Programların öngörülen sürede tamamlanması esastır. Ancak, verilen programın öngörülen süre içerisinde tamamlanamaması veya tamamlanamayacağının anlaşılması halinde, durum en kısa sürede gerekçeleriyle grup başkanlığına bildirilir.

Grup başkanı, tamamlanamama gerekçeleri uygun görülen ve süresi içerisinde tamamlanamayan görevleri takip eder ve bir sonraki teftiş programının hazırlanmasında dikkate alır. 7

4.9.Müfettişler ancak, idari görev, emeklilik, istifa veya başka bir birimde görevlendirilme gibi nedenlerle görevlerini yazı ile iade ederler. Bunların dışında grup başkanının uygun görmesi durumunda rapor, izin vb. diğer kabul edilebilir sebeplerle yapılamayan görevler yazı ile iade edilir. (Ek-5).

5. Genel Değerlendirme

5.1.Yıllık Teftiş Programı kapsamında gerçekleştirilen teftişler, hedefleri ve sonuçları bağlamında değerlendirmeye tabi tutulur.

5.2.Konulan hedeflerin ne kadarının gerçekleştirildiğinin değerlendirilmesinin, yapılan çalışmalar sonucu ulaşılan bilgiler, kazanılan deneyimler ve konu hakkında geleceğe yönelik tavsiye ve faaliyetlerin yer alacağı genel değerlendirme raporu hazırlanır (Ek-10). 8

İKİNCİ BÖLÜM

Teftiş Türleri ve İş Teftişinde Uyulması Gereken Usul ve Esaslar

1. Teftiş Türleri

Çalışma hayatına ilişkin teftiş, denetim ve incelemeler "Genel", "Kontrol" ve "İnceleme" teftişi türünde yapılır.

1.1.Genel Teftiş

Çalışma hayatına ait mevzuat hükümlerine uyulup uyulmadığı hususlarında "Yıllık Teftiş Programları" gereği yapılan teftiştir.

1.2.Kontrol Teftiş

Yıllık Teftiş Programları gereği yapılan teftiş sonucunda tespit edilen mevzuata aykırılıkların yerine getirilip getirilmediğinin kontrolü amacıyla yapılan teftiştir.

1.3.İnceleme Teftişi

Yıllık Teftiş Programları dışında; ihbar, şikâyet, işkolu tespiti, 4817 sayılı Kanuna göre yapılan incelemeler, iş kazası, meslek hastalığı, işletme belgesi ve Kurul Başkanlığına veya grup başkanlıklarına incelenmek üzere intikal ettirilen konulardan teftiş hizmetiyle bağdaşır nitelikte olanlar hakkında yapılan teftiştir.

2. Teftişe Başlamada Uyulacak Esaslar

2.1.Müfettişler, teftişlerin görev yazılarında belirlenen esaslara uygun olarak yürütülmesinden ve karşılaşılan problemlerin grup başkanına iletilmesinden sorumludurlar.

Müfettişler teftişin tüm aşamalarını tam olarak uygulamak, gerekli belge, bilgi, form vb. evrakları düzenlemek, işyeri kayıtlarını incelemek ve verileri derlemek, varsa ekip ile uyum ve işbirliği içinde çalışmaları yürütmek, bu kapsamda verilen diğer görevleri yerine getirmekten sorumludurlar.

2.2.Teftişe hazırlık aşamasında, gerekli görülmesi halinde toplantı ve bilgilendirme çalışmaları yapılır. Planlamada öngörülmesi halinde ise pilot uygulama yapılır.

2.3.Müfettişler işyerinin Bakanlık bölge müdürlüğündeki "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlükleri Evrak ve Dosya Yönetmeliği" hükümlerine göre düzenlenen dosya, belge ve kartları inceler. İşyeri bilgilerinin bulunduğunun görülmesi halinde özellikle;

a) İşyerinin ilk kuruluş ve varsa ek tesislerinin kuruluş tarihleri,

b) İşe başlama ve işçi çalıştırmaya başlama tarihi,

c) İşyerine ait son işyeri bildirgesinin tarih ve sayısı ile bu bildirgedeki bilgiler,

d) Varsa el, yer, iş, unvan ve adres değişikliğinin tarihleri ile buna ait bilgiler,

e) Daha önce yapılan teftişler ve bu teftişler sonucu yapılan işlemler,

f) Bir önceki teftiş sonucu düzenlenen raporda önerilen işlemlerin bölge müdürlüğünce yerine getirilip getirilmediği,

dikkate alınır. Ayrıca, işin yürütümü yönünden, 4817 sayılı Kanun bakımından işverenin daha önce kesinleşmiş bir idari para cezası yaptırımına uğramış olup olmadığı araştırılır.

İş sağlığı ve güvenliği yönünden ise yukarıda belirtilenlere ek olarak,

a) Bir önceki ve içinde bulunulan takvim yıllarında işyerinde meydana gelen iş kazaları veya ortaya çıkan meslek hastalıklarına ait bilgiler,

b) İşyeri işletme belgesinin olup olmadığı, varsa tarih ve numarası ile belgenin hangi tesis için verildiği,

c) Son genel teftişten itibaren İSGÜM tarafından yapılan "İnceleme - Araştırma Raporları"nın tarihleri ve konuları,

dikkate alınır. Ayrıca, Genel Çalışma Planının oluşturulmasında kullanılmak üzere grup başkanlıklarına bölge müdürlüğünce sunulan güncel işyeri bildiriminde yer almamış olmasına 9

rağmen iş yerinin faal dosyasının bulunduğunun görülmesi halinde bu duruma ilişkin bilgiler, faal bir dosyasının bulunmaması halinde ise bu durum, raporda yer verilmek üzere kaydedilir.

2.4.İşyeri dosyaları bölge müdürlüklerinden "Dosya Talep Formu" ile alınarak incelenir (Ek-6). Form, bir örneği bölge müdürlüğünde kalmak üzere iki nüsha düzenlenir. Dosyanın bulunamaması halinde bölge müdürlüğü durumu yazı ile gerekçesini belirtmek suretiyle bildirir. Dosya talep formu ve varsa bölge müdürlüğünün cevabi yazısı rapora eklenir. Dosya incelemesi, işyeri dosyalarının elektronik ortamda ulaşılabilir hale getirilmesi durumunda bilgisayar üzerinden yapılır.

2.5.Teftişin Zamanı

2.5.1.Kural olarak teftişe haber vermeden gidilir ve teftiş işyerinin olağan çalışma saatlerinde yapılır. Müfettiş, teftiş konusuna göre hangi gün veya saatin teftiş açısından uygun olacağına karar verir.

2.5.2.Teftişler ihtiyaca göre işveren veya işveren vekiline haber verilerek de yapılır. Müfettiş bu konuda işin niteliğine göre karar verir.

2.6.İşveren veya İşveren Vekili ile Tanışma

Teftiş için gidilen işyerinde öncelikle işveren, işveren vekili gibi üst düzey yöneticiler (genel müdür, genel müdür yardımcısı, kamu kurum ve kuruluşu yöneticileri vb.) ile tanışılır, kimlik gösterilir ve kısaca geliş amacı açıklanır.

Ancak, görevin kapsamı, özellikle bazı hususların işyerine gider gitmez izlenmesini veya tespitini gerektiriyorsa, önce gerekli tespitler yapılır ve daha sonra işveren, işveren vekili gibi üst düzey yöneticiler ile tanışılır, kimlik gösterilir ve kısaca geliş amacı açıklanır.

Görüşülen kişinin, işveren veya işveren vekili niteliği ve imza yetkisinin bulunup bulunmadığı araştırılır.

2.7.Çalışılacak Ortamın Hazırlattırılması

Müfettiş, işyeri yetkililerinden, işyerinde teftişin yapılması ve çalışmaya elverişli bir ortamın oluşması için uygun bir yerin hazırlanmasını ister. Hazırlanacak çalışma ortamının, müfettişlik kariyerine ve teftişin gizlilik ilkesine uygun olmasına dikkat eder.

İşyeri fiziki şartlarının teftişe uygun olmaması halinde, teftişin grup merkezinde yapılması, grup merkezi dışındaki teftişlerde ise bulunulan yerdeki Bakanlığa bağlı birimlerde yahut mülki amirden temin edilecek yerlerde yapılması gerekir.

2.8.Teftişin Engellenmesi

Müfettiş, teftiş yapmak amacıyla işyerine gittiğinde veya teftişin devamı sırasında teftişe izin verilmemesi veya teftişin engellenmesi halinde, 4857 sayılı İş Kanununun 97 nci maddesi uyarınca, mahallin en büyük mülki amirine başvurup, teftişin yapılabilmesi için kolluk kuvvetlerinin yardımının sağlanmasını ister (Ek-7). Durum grup başkanına yahut İş Teftiş Kurulu Başkanına bildirilir.

Kolluk kuvvetlerinin yardımı ile yapılan teftişlerde, düzenlenen tutanağa teftişin engellendiği yazılır. Kolluk kuvveti görevlilerinden yetkilisinin (rütbelisinin) adı - soyadı, unvanı, görev yaptığı birim gibi bilgiler ile imzası tutanağa alınır.

2.9.İşyerinde İşveren veya İşveren Vekilinin Bulunmaması

Bu durumda, işyerinin fiziki koşulları teftişe uygun ve kanuni defter ve belgeler işyerinde ise, ilgisi bulunan kişilerin yahut çalışan işçilerin bilgi ve ifadelerine başvurulmak suretiyle teftişe başlanır. İşveren veya vekilinin gelmesiyle teftişe devam edilir. İşveren veya vekilinin gelmeyeceğinin anlaşılması halinde, işyerinde başka bir gün teftişe devam edilebileceği gibi, bildirim bırakılmak suretiyle de teftiş sonuçlandırılabilir.

2.10.Teftişin Diğer Sebeplerle Sonuçlandırılamaması

Teftişin tamamlanacağı yer diğer grup başkanlıklarının görev alanı içinde olup işin niteliği gereği de teftişin bizzat o müfettiş tarafından tamamlanması gerekiyorsa, müfettiş durumu grup başkanına bildirir, Kurul Başkanının onayı alınarak teftişe devam edilir. 10

Teftişin bizzat o müfettiş tarafından tamamlanması gerekmiyorsa, müfettiş ilgililerin ifadelerinin alınması ile defter, kayıt ve belgelerin incelenmesinin sağlanmasını bir yazı ile bağlı bulunduğu grup başkanlığından ister. Bu yazıda isteğin neleri kapsadığı ayrıntılı olarak belirtilir. Grup başkanlığı bu talebi gereği için ilgili grup başkanlığına intikal ettirir.

Evrakın gönderildiği grup başkanlığı incelemeyi en kısa sürede sonuçlandırır. Görevlendirilen müfettiş düzenlediği tutanak ve diğer belgeleri rapor yazmaksızın bir yazı ile grup başkanlığına teslim eder. Söz konusu evrak, evrakı gönderen grup başkanlığına intikal ettirilir. Rapor ilk müfettiş tarafından düzenlenir.

Teftiş konusu ile ilgili olarak herhangi bir incelemeye başlanılmaması halinde ilgili denetim incelemeyi başlatıp tamamlayan müfettiş tarafından rapora bağlanır.

3. Diğer Hususlar

3.1.Müfettişler; geçici olarak bir başka grup başkanlığında görevlendirilmeleri durumunda, göreve başlama ve ayrılma tarihlerini geçici görevli oldukları grup başkanlığına yazı ile bildirirler.

3.2.Teftişlerde; işyeri adresinin değiştiği ve yeni adresinin aynı belediye sınırları (varsa büyükşehir belediye sınırları esas alınır) içinde olduğu tespit edilirse yeni adreste teftiş yapılır.

Yeni adres tespit edilememiş veya yeni adresin belediye sınırları dışında olduğu belirlenmiş ise teftiş yapılmaz, rapor düzenlenmez ve durum bir yazı ile grup başkanlığına bildirilir.

3.3.Teftişin diğer sebeplerle (kapalı, gayri faal, mükerrerlik vb.) yapılamaması halinde rapor yazılmaz, durum bir yazı ile grup başkanlığına bildirilir.

3.4.İş müfettişleri görevlerini yaptıkları sırada İş Kanununa aykırı eylemlere rastladıklarında, bu eylemler işçilerin yaş, cinsiyet ve sağlık durumlarına ilişkin ise, bu durumdaki işçileri çalışmaktan alıkoymak için mahallin en büyük mülki amirine yazılı müracaat ederek gerekli önlemlerin alınmasını İş Teftişi Tüzüğünün 15 inci maddesinin (F) fıkrasının birinci bendi ve İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin 12 nci maddesinin (i) fıkrasının birinci bendi gereğince isterler.

4. Teftiş Sırasında Uyulacak Esaslar

4.1.İncelemeye Alınacak Belgeler

4.1.1.Teftiş ve incelemelerde, konu ile ilgili görülen tüm defter, kayıt ve belgelerin incelenmesi gerekir. İşverenlerce kanuni olarak düzenlenmesi zorunlu olan, düzenlenmesi zorunlu olmadığı halde düzenlendikleri tespit edilen kayıt ve belgelerin de incelenmesi gerekir.

4.1.2.İşin yürütümü yönünden yapılacak genel teftişlerde, incelenecek konularda geriye doğru en az üç yıllık süre esas alınır, gereksinim halinde müfettiş üç yıldan fazla süreyi de inceler. Bu süre içerisinde aynı konuda yapılmış başka bir teftiş varsa, daha önceki teftişin bittiği tarihten sonraki süre esas alınarak kanuni defter ve belgeler incelenir. Teftişin işyerinde çalışan mevcut işçiler ile ilgili yapılması esastır. Ancak müfettişin gerekli görmesi halinde teftiş iş ilişkisi sona ermiş işçiler için de genişletilir.

4.1.3.Teftiş sırasında yaptırım uygulanmasını gerektiren fiillerin tespiti ve bu tespitlere yönelik tutanağın işveren veya vekilince imzalanmaması halinde, dayanak oluşturan kayıt ve belgeler, kanıtların yok edilebileceği olasılığına karşılık alıkonulur ve teftiş sonuçlandırılıncaya kadar geri verilmez. Söz konusu kayıt ve belgelerin alıkonulmasına imkân bulunmaması halinde bu kayıt ve belgelerin asıllarının mühürlenerek ve imzalanarak örnekleri alınır, ihtiyaç halinde mühürlü ve imzalı suretlerin bildirimde veya tutanakta belirtilen yer, gün ve saatte ibrazı istenir. 11

İşveren yahut işveren vekilinin bu aşamada tutanağı imzalaması halinde kayıt ve belgeler geri verilir. Kayıt ve belgelerin müfettişte bulunması sırasında ihtiyaç doğmuşsa işveren yahut işveren vekilinin müfettiş gözetiminde kayıt ve belgeler üzerinde inceleme yapmasına, örnek çıkarmasına izin verilir.

4.1.4.Müfettiş tarafından alıkonulan belgelerin dökümlü bir listesi yapılarak işveren yahut işveren vekiline bırakılabilir. Kayıt ve belgeler müfettişin bürosunda saklanır. İşlemleri biten kayıt ve belgeler dökümlü bir listeyle alınmışsa, yeni bir dökümlü liste düzenlenerek imza karşılığında işveren yahut işveren vekiline teslim edilir.

4.2.Bildirim Düzenlenmesini Gerektiren Durumlar

Müfettiş;

a) Kayıt ve belgelerin, ifadesi alınacak kişilerin işyerinde bulunmaması,

b) İşyeri koşullarının, mahallinde teftişe uygun olmaması,

c) Şikâyetin mahiyetine bağlı olarak incelemeyi işyerinde yapmayı gerekli görmemesi,

hallerinde, işveren veya vekilini yahut bilgisine başvurulacak kişileri, defter, kayıt, belge ve diğer delilleri teftişin yapılacağı yere (grup başkanlıkları, Bakanlık bölge ve şube müdürlükleri, bağlı kuruluş il müdürlükleri, mülki amirlikler vb.) isteyebilir. (Ek İY-3, Ek İY-4, Ek İY-5, Ek İY-6, Ek İSG-4, Ek İSG-5, Ek İSG-6, Ek İSG-7). İşyerinde 7201 sayılı Tebligat Kanunu ve ilgili Tüzük hükümlerine göre bildirimi tebellüğ edecek kimse yoksa tebligat posta aracılığıyla yapılır. 12

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

İfade Alımında Uyulacak Usul ve Esaslar

1. Genel Esaslar

Müfettiş, teftiş ve incelemelerde, işveren, işveren vekili ve işyerinde çalışan işçilerin yahut konu ile ilgili görülen diğer kişilerin ifadelerine başvurabilir. Müfettiş bilgi ve ifadesini aldığı yahut kendisine başvuran veya ihbarda bulunan kişilerin isimlerini ve kimliklerini açıklamamakla yükümlüdür.

İfade alımı sırasında aşağıdaki hususlara dikkat edilir:

a) İfadesine ve bilgisine başvurulan işçilerin, işveren veya işveren vekillerinden baskı, telkin görmemeleri ve gerçeği yansıtan bilgilerin alınması açısından ifadelerinin gizli alınması esastır. İşyerinde uygun ortam yoksa bu kişiler teftişin yapılacağı yere davet edilerek ifadeleri alınır.

b) İfadesi alınacak kişi tanık durumunda ise, tanık hakları, tanıklığın önemi ve sorumluluğu hatırlatılır.

c) İfadesi alınan kişinin açık kimliği, ikametgâhı ve görevi tespit edilir. İfade tutanağa olduğu gibi geçirilir. İfade sonuna, ifade verenin ifadeyi okuduğuna ve doğru olduğuna ilişkin bağlayıcı bir cümle yazılır. İfade verenin imzası alınır.

d) İfadesi alınan kişinin işveren, işveren vekili, şikâyetçi yahut ilgili diğer kişi/kişiler ile olan yakınlığı ve konu ile ilgili bilgisi ve görgüsünün nelerden ibaret olduğu, yoruma dayandırmasına izin verilmeksizin sorulur. Teftiş konuları ile ilgili tanıklık yapabilecek durumda olduğunun anlaşılması halinde gördüklerini ve bildiklerini açıklaması istenir.

e) İfadesi alınanın sözü kesilmeden dinlenir, ancak konunun dışına çıkılmasına izin verilmez.

f) Aynı konuda ifade verenlerin ifadelerinin karşılaştırılması, ifadelerin hangi delil ve belgelere dayandığının araştırılması, ifadelerin doğruluk derecesinin iyi değerlendirilmesi gerekir.

g) Müfettişler ifadesi alınan kişinin sosyal ve psikolojik durumunu göz önünde tutar; buna göre sorular sorar; korkutmamaya, heyecanlandırmamaya, yönlendirmemeye ve doğru söylemesini sağlamaya özen gösterir.

h) İfade verenin baskı ve tehdit altında bulunduğu izlenimine varıldığında, durumun giderilmesi için gereken önlemler alınır.

i) İfade verene yöneltilecek soruların bitmesinden sonra, başkaca ekleyeceği bir hususun olup olmadığı kendisine sorulur. İfadeler tutanağa geçirildikten sonra, ifade veren tarafından okunması istenir. Gerekiyorsa okumada kendisine yardım edilerek, tutanak müfettiş ve ifadesi alınan kişi tarafından imzalanır ve mühürlenir.

j) Teftiş ve incelemelerde, kaç kişinin ifadesine başvurulacağı, incelenen olayın, işin niteliği ve işyerinin büyüklüğü dikkate alınarak, müfettiş tarafından belirlenir. Ayrıca, iş kazası veya meslek hastalığı incelemelerinde, kazaya veya meslek hastalığına uğrayanların, gerek görülmesi halinde ise konu hakkında bilgisi olanların, işveren veya işveren vekili ile olayla ilgisi görülen diğer yetkililerin ifadeleri alınır.

k) İşyerinde ifadesine başvurulacak işçilerin seçiminde, değişik kıdemde, çeşitli bölüm, servis ve postalardan, kadın, çocuk işçi yahut çırak, özürlü ve eski hükümlü işçiler dikkate alınır.

l) İikâyet ve ihbara bağlı teftişlerde, özellikle ve öncelikle incelenen konuya tanık olmuş işçilerin, işveren veya vekillerinin ve gerekiyorsa diğer kişilerin ifadelerine başvurulur. Tanık sayısının çok olması halinde ifadesi alınacak tanık sayısı, belli bir kanıya varıncaya kadar ve kanıyı değiştirecek özellikte tanık kalmayıncaya kadar artırılır. İfade alımında birinci derecede tanık olanlara öncelik verilir. 13

m) Gerek görülmesi halinde, ifade alımı esnasında, müfettiş tarafından hazır bulundurulan üçüncü kişinin ve görevlendirilmiş olması halinde yeminli tercümanın açık kimliğine, ev adresine, görevine ve imzasına tutanakta yer verilir. İfadesi alınan her kişi için ayrı ayrı tutanak düzenlenir.

n) Tutanakta yer alan bilgiler ifade verenden başkasına okunmaz, açıklanmaz, gösterilmez. İfadeyi veren kişinin istemesi halinde tutanağın bir nüshası kendisine verilir.

o) İfadesi alınan işçi sayısının birden çok olması durumunda, tutanaklara sıra numarası verilir. İkinci tutanaktan itibaren giriş cümlesi kullanılmadan doğrudan işçinin kimliğine ve ifadesine yer verilir ve her ifade ayrı bir sayfaya yazılır. Bu sayfaların başına işyeri unvanı, dosya numarası ve tarih konulur. İfade sahibinin yalnızca kendi ifadesini okuyup imzalaması sağlanır.

p) İfade tutanakları en az iki örnek düzenlenir.

r) İfadesi alınan kişi tutanağı imzalamaktan kaçınırsa, imzalamamasının nedeni öğrenilerek, itiraz konusu varsa, bu itiraz yazılıp imzalattırılır.

2. Engellilerin İfadesinin Alınması

2.1.İşitme ve Konuşma Engelliler

İşitme ve konuşma engelli kişilerden yazılı ifade almak mümkün ise, sorular yazılı olarak verilir. Cevapları yazılı olarak alınır. Ancak, bu kişilerin okuma yazma bilmemesi halinde müfettiş, işitme ve konuşma engelliler ile iletişim becerisi olan bir kişi aracılığı ile ifade alır. Düzenlenen tutanağa ifade alımında yardımcı olan kişinin de imzası alınır.

2.2.Görme Engelliler

Görme engelli kişilerden ifade alımında okuma - yazma bilen üçüncü bir kişi hazır bulundurulur. Bu kişinin ifade veren tarafından kabul edilen bir kişi olmasına dikkat edilir. Bu durum tutanakta belirtilir. Düzenlenen tutanak üçüncü kişiye yüksek sesle okutturulur. Tutanağa ifade verenin mührü, özel işareti veya parmak izi ile üçüncü kişinin imzası alınır.

3. Yabancı Uyrukluların İfadesinin Alınması

Yabancı uyrukluların ifadesi alınırken, tanzim edilen tutanağa Türkçe bilip bilmedikleri, biliyorlarsa okuyup okuyamadıkları, anlayıp anlamadıkları mutlaka yazılır. Denetimi yapan müfettiş, ifadesi alınacak yabancının konuştuğu dili biliyorsa ifadeyi alır. Aksi halde, tercüman vasıtasıyla ifadeyi alarak düzenleyeceği tutanağa tercümanın imzasını da alır. Tercüman bulunamaması halinde ifadesi alınacak kişinin dilini bilen başka kişilerden de yararlanılabilir.

İzinsiz çalışan yabancının ifadesinin alınmasında tercüman bulunamaması halinde kolluk güçlerinden yararlanılıp ifadesinin alınması sağlanır. İzinsiz çalışan yabancının pasaport kayıtlarına göre, pasaportu yoksa yerine geçen belgedeki kayıtlara göre kimliği tespit edilir, yurt içindeki adresi yanında, yurt dışındaki adresi de tutanağa yazılır.

4. Okuma - Yazma Bilmeyenler ile İmza Atamayanların İfadesinin Alınması

Bu kişilerin ifadelerinin alınmasında, kabul edecekleri, okuma - yazma bilen üçüncü bir kişi hazır bulundurulur ve tutanağa imzası alınır.

İmza atamayanların, varsa mühürleri kullanılır. Mührün olmaması halinde, tutanağa sol elinin başparmağı, yoksa sağ elinin başparmağı, o da yoksa diğer parmaklarından birinin izi alınır. Bu durum ve hangi parmağın izinin alındığı kullanıldığı tutanakta belirtilir. 14

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Tutanak Düzenleme Esasları

1. Genel Esaslar

1.1.4857 sayılı İş Kanununun 92 nci maddesinin son fıkrasına göre; çalışma hayatını izleme, denetleme ve teftişe yetkili iş müfettişleri tarafından tutulan tutanaklar aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlidir. İdari ve adli merciler nezdinde hukuki bir kanıt niteliği taşımaktadır. Sonradan değiştirilmesi mümkün olabilecek kanıtlarla ilgili tespitler için de tutanak tutulur.

1.2.Alınan ifadeler için ayrıca ifade tutanağı düzenlenir.

1.3.Tutanak düzenlenmesi mümkün olmayan hallerde, müfettiş kendi gözlem ve tespitlerine dayanarak rapor düzenler.

1.4.Tutanaklar Ek İY-1, Ek İY-2, Ek İSG-1, Ek İSG-2‟de belirtilen örneklerine uygun olarak en az iki nüsha düzenlenir.

1.5.Tutanakların düzenlenmesinde, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun "İdari Yaptırım Kararı" başlıklı 25 inci maddesi hükümleri (idari yaptırım kararı verilebilecek gerçek kişilerde kimlik bilgileri, T.C. kimlik numarası, tüzel kişinin unvan ve adresi, işveren vekilinin kimlik bilgileri, vekâletname, imza sirküleri, kabahatle ilgili belge ve sair deliller) göz önünde bulundurulur.

1.6.Teftişlerde incelemeye esas konulara ayrıntılı olarak yer verilir.

1.7.Sigortasız çalıştırılan işçilerin tespitinde, 5510 sayılı Kanunun 59 ve 86 ncı maddeleri gereğince çıkartılan, Kamu İdarelerinin Denetim Elemanlarınca Yapılacak Tespitler Hakkında Yönetmelik eki, "Fiili Tespit ve Kayıt İnceleme Tutanağı" ayrıca düzenlenir.

1.8.Sürekli, mevsimlik, geçici ve ihaleli işlerde yapılan teftiş ve incelemelerde, tutanaklara gerçek ve tüzel kişi işverenlerin "tebligat adresi" olarak kanuni ikametgâh adresleri (merkez büro, iş ve mesken) yazılır.

1.9.İşveren veya işveren vekilince imzadan kaçınılması halinde tutanağın bir örneği verilmez. Bu durum, tutanağa ve rapora yazılır. İşveren veya vekilinin tutanakta yer alan tespit ve bilgilerin bir kısmına yahut tamamına katılmadığını belirterek tutanağı ihtirazi kayıtla imzalaması halinde, tutanağın bir nüshası verilir.

1.10.Tutanaklar, imkânlar ölçüsünde, bilgisayar ile yazılır.

1.11.Tutanakta, kazıntı, silinti, çıkıntı yapılamaz. Yanlış yazılan kelime veya cümlelerin üstü, kelimeler okunacak şekilde tek çizgi ile çizilir; kaç kelimenin çizildiği parantez içinde belirtildikten sonra, yanına doğrusu yazılır ve paraflanır. Tespitler, sıra numarası verilerek yanlış anlamayı ve yorum yapmayı gerektirmeyecek biçimde açık olarak yazılır. Tutanağın bir sayfadan fazla olması halinde sonraki sayfanın üst kısmına, işyerinin unvan veya dosya numarası yazılır ve son sayfanın son cümlesinden sonra tutanağın bitiş tarihi yazılır.

1.12.İş Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin 33 ve 44 üncü maddeleri uyarınca refakatte bulunan iş müfettişi yardımcısının imzası tutanağa alınır.

1.13.En az iki örnek olarak düzenlenen tutanak, okunup, her sayfası imzalanıp mühürlendikten sonra bir örneği işveren veya vekiline verilir. Heyet halinde yapılan teftişlerde tutanak heyet başkanı tarafından mühürlenir.

1.14.Programlı teftiş sonucunda mevzuata aykırılıklar tespit edilmesi ve bunların işverence giderileceği beyan edilmesi halinde, mevzuata aykırılıkların işverence uygun sürede giderilebileceğinin müfettişçe takdir edilmesi durumunda bir bildirim düzenlenerek işverene süre verilir (Ek-8). Söz konusu bildirim işveren veya vekiline tebliğ edilerek teftişe ara verilir. Teftiş, işverene verilen süre sonunda ve planlanan dönem içinde müfettiş tarafından belirlenen bir tarihte tamamlanır. 15

2. İşin Yürütümü Yönünden

2.1.Teftişlerde tespit edilen mevzuata aykırılıklar ve müfettişin gerekli gördüğü hususlar ile teftiş sırasında giderilmesi sağlanan mevzuata aykırılıklar tutanakta belirtilir.

2.2.İşyerinde çalışan işçilerin sayısına yer verilir.

2.3.3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu gereğince çalışan çırak ve öğrencilerin sayısı, gerektiğinde kimlik bilgileri, işe giriş tarihleri ve hangi konuda eğitim gördükleri belirtilir.

2.4.Yapılan teftişte, işçilerin mevzuattan ve sözleşmelerden doğan haklarının (ücret, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil çalışması ek ücretleri ile yıllık ücretli izin vb.) bulunduğunun anlaşılması halinde, bu konularla ilgili işyeri uygulamalarının hangi işçilerin hangi dönemlerdeki alacaklarını kapsadığı ve bu dönemlerdeki ücretlerinin ne kadar olduğu tespit edilir.

2.5.Teftiş için işyerine gidildiğinde, işveren veya işveren vekilinin işyerinde bulunmasına karşın kayıt ve belgelerin bulunmaması halinde, gerektiğinde işveren yahut işveren vekiliyle teftiş konusu ile ilgili bir tutanak düzenlenir.

2.6.Tutanakların işveren vekili ile düzenlenmesi durumunda, imza sirküleri alınır yahut noterce düzenlenen vekâletnamesinin tarih ve numarası belirtilir. Kamu kurum ve kuruluşlarında "işveren vekili" ibaresi kullanılmaz; görüşülen yetkilinin görev ve unvanına yer verilir.

3. İş Sağlığı ve Güvenliği Yönünden

3.1.Teftişlerde tespit edilen mevzuata aykırılıklar ve müfettişin gerekli gördüğü hususlar ile teftiş sırasında giderilmesi sağlanan mevzuata aykırılıklar tutanakta belirtilir.

3.2.Kontrol teftişler sonucu düzenlenen tutanakta, bir önceki teftişte tespit edilen mevzuata aykırılıklardan giderilmeyenler madde sıra numarası verilerek yazılır. Teftiş konusu ile ilgili mevzuata aykırı yeni hususlar tespit edilirse, bunlar ayrıca belirtilir.

3.3.İşyeri işletme belgesi alma zorunluluğu olduğu halde bu belgeleri bulunmayan işyerlerinde, işletme belgesinin bulunmadığı hususu belirtilir.

3.4.4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine aykırılıkların tespiti halinde, her bir kanun maddesi ile ilgili mevzuata aykırılıklar tek bir madde altında yazılır.

3.5.4857 sayılı İş Kanununun 78 inci maddesine göre yürürlüğe konulan tüzük ve yönetmelikler ve eklerinde yer alan hükümlerle ilgili aykırılıkların tespiti durumunda, her bir maddeye ilişkin alt hükümler ile ilgili mevzuata aykırılıklar, tek bir madde altında yazılır.

3.6. Ağır ve tehlikeli işlerde çalışanların sayısı ile bunlardan ilgili mevzuata uygun olarak işe giriş sağlık raporu olmayan veya periyodik sağlık muayeneleri yapılmayanlar ile mesleki eğitim almamış olanların sayısı yazılır. Gerektiğinde söz konusu işçilerin ad soyadları ve işe giriş veya son periyodik muayene tarihleri tutanakta belirtilebileceği gibi, işverence onaylı bir liste halinde tutanak ekine de alınabilir.

3.7. Müfettiş tarafından işyerinin tanıtımı amacıyla "İşyeri Tanıtım Formu" genel teftişlerde, işletme belgesi incelemelerinde ve gereği halinde (işyerinde üretim konusunun, üretim teknolojilerinin ve yönteminin değişmesi veya işyeri bina ve eklentilerinde, makine ve teçhizatında büyük oranda değişiklik olması halinde) işveren veya vekiline düzenlettirilir. İşveren veya vekiline imzalattırılarak tutanağa ek olarak alınır